A primeira igrexa de O Rosal, en Marz√°n (s.VI)

FACENDO HISTORIA. LEMBRANDO A DATA DE 1137 (I). A PRIMEIRA IGREXA NO TERRITORIO ROSALEIRO.
Esta √©, sen d√ļbida, a data hist√≥rica m√°is antiga que co√Īecemos sobre a nosa igrexa parroquial, como comprobaremos.

Tamén é certo que, sen documentación escrita, pero si con probas arqueolóxicas, arquitectónicas, etc, nos atrevemos, hipoteticamente, con moita probabilidade, a dicir que o noso territorio rosaleiro, a igrexa, como comunidade de fieis cristiáns, é moi anterior ao século XII.

Debuxo e medidas da ara. (Autor: Aquilino G. Santiso)

Para n√≥s, como aportaremos probas, a primeira comunidade cristi√° estivo emprazada na xurad√≠a de Marz√°n. E, concretamente, no poboado ou veci√Īanza da vila romano-visig√≥tica de San Vicente de Curr√°s, lugar de Marz√°n.

Pois, non se atopan por casualidade estes cruciformes, primeiros signos cristiáns na nosa zona (coa recreación da Cruz), tal como os do lugar das Cortes (Marzán) ou os das Presas de Novellos, á beira do Castro de Parada (Novás), séculos IV-V.

Cruciformes das Cortes no Campo do Couto.

Al√≠, os seus patronos (de nome probable, Marcianus, e a s√ļa dona) coa autorizaci√≥n do bispo, levantaron un pequeno santuario, entre os s√©culos IV-VI. Ese emblem√°tico lugar, vila romana de car√°cter agr√≠cola, con abundantes restos arqueol√≥xicos daquela √©poca, tivo antes un santuario dedicado ao deus romano Mercurio (como temos probado en diferentes ocasi√≥ns na nosa p√°xina).

Cruciformes de Presa de Novellos (Nov√°s).

Dito primitivo altar, en forma de ara, estivo dedicado á citada deidade, Mercurio (Hermes para os gregos). Logo, seguindo á Historia da Igrexa Universal, a partir do século IV, o poboado de Marzán será cristián. E isto ocorreu despois do ano 313, co Edito de Milán, proposto polo emperador Constantino e declarando o Cristianismo como relixión oficial do Imperio Romano.

Lembramos unha vez máis, canto precede próbase co achádego da interesante e xa aludida ara romana dedicada a Mercurio -deus romano, protector de mercaderes, viandantes, etc- que se atopou en 1968 no interior da ermida de San Vicente e que nós identificamos como tal ara epigráfica. Utilizábase como pía da auga bendita.

Os historiadores Isidoro Millán e García Alén en Marzán

Important√≠simo documento hist√≥rico-arqueol√≥xico, que por seguridade, o Equipo Arqueol√≥xico do Baixo Mi√Īo depositou no ano 1974, no Museo Hist√≥rico Diocesano de Tui. A partir de ent√≥n, aquel lugar dedicado a culto pag√°n, foi cristianizado, coa implantaci√≥n do Cristianismo, erixindo naquel lugar, reiter√°molo, un pequeno santuario xa cristi√°n.

O culto a esta deidade romana, protector en xeral do comercio, gardaba íntima relación político-relixiosa coa xente dos castros en plena romanización, así como co diverso persoal da explotación mineira (século III d.C.), das Bornas (Lousado) e o seu posible comercio.

O seu titular, San Vicente, di√°cono e m√°rtir espa√Īol, na √©poca do emperador-tirano Diocleciano, ano 304.

Ermida de San Vicente nos anos 70.

Temos, pois, evidencia de que houbo aqu√≠ en Marz√°n unha “vecindade”, “primitiva igrexa” (non exist√≠a o termo parroquia) pero xa cristi√° con santuario/igrexa privada e protexida, como era frecuente, por unha familia (patronos, “poseedores”) que fixeron o santuario.

Eles pagaban tam√©n as reparaci√≥ns as√≠ como ao crego que celebraba os cultos relixiosos. Outra significativa proba, tam√©n evidente, complementaria ao santuario, son as co√Īecidas tumbas, d√ļas, dos patronos (home e muller). Ser√≠a como √© hoxe o cemiterio parrroquial.

Sepulcros visigóticos na vila de Marzán

N√≥s contamos con outra hip√≥tese. No II Concilio de Braga celebrado no 572, sendo bispo de Tui, Anila, se enumeran varias e primitivas igrexas (vecindades) de fieis “feligreses” (logo feligres√≠as). Entre esas igrexas, at√≥pase a da Garda ou Cauda (A Guarda), Turonio (Torro√Īa?: Oia) e Marciliana (nome) derivada dalg√ļn patrono romano-suevo chamado Martinus*, Martiliano, Marciano, logo, por evoluci√≥n filol√≥xica, poboado de Marz√°n.

Estes nomes (non se co√Īec√≠a, non exist√≠a o do Rosal: Rozal), son os top√≥nimos m√°is antigos da nosa zona baixomi√Īota. At√≥panse, entre outra bibliograf√≠a, no libro de Casimiro Torres, Galicia Sueva, 1977, p√°x. 281.

Hip√≥lito de S√° na compa√Īa de X.M. Tamuxe en Marz√°n

Para n√≥s, Marz√°n √© aquela “vecindade”, aquela “Vila Marciliana”, que al√≠ se cita, como xa probamos na nosa colaboraci√≥n: “Aportaci√≥n ao estudo da identificaci√≥n, antig√ľidade e cristianizaci√≥n das primeiras parroquias da Sede Episcopal de Tui citadas no II Concilio de Braga no 572”, na revista Castellum Tyde, 2007, n¬ļ 1, p√°xs. 76-80.

E rematamos esta colaboraci√≥n hist√≥rica, entrega I, dando a co√Īecer o que se anota nun documento do Mosteiro de Santa Mar√≠a de Oia (copia dun antigo escrito do ano 1262) falando da Granxa de San Vicente. Al√≠ se anota: “Aqu√≠ hab√≠a una hermita antigua donde se administraban los santos sacramentos en los primeros cat√≥licos que comenzaron a poblar esta tierra hasta que por orden del Rey se fund√≥ y edific√≥ la iglesia de Santa Mari√Īa”. Esta alusi√≥n ao Rei, quere referirse ao Emperador Alfonso VII e a orde, como verificaremos na colaboraci√≥n seguinte (II), √° data de 1137.

Cartel dos sepucros con información de X. M. Tamuxe

*Nota: Segundo o autor Cabeza Quiles, no seu libro “Os nomes da terra”, p√°x. 356, “causante do top√≥nimo Marz√°n a partir dunha Villa Martiani”.

XO√ĀN MART√ćNEZ TAMUXE

BIBLIOGRAF√ćA
-ACU√ĎA F., Paloma. ‚ÄúContribuci√≥n al estudio de las religiones romanas en Galicia. Ara votiva de Marz√°n‚ÄĚ, p√°x. 208, en Museo Arqueol√≥gico Provincial. Bolet√≠n Auriense. Tomo VII (Ourense, 1977).
-BA√ĎOS RODR√ćGUEZ, Gema. Corpus de inscrici√≥ns romanas de Galicia (Ara votiva de Marz√°n). Santiago, 1994, p√°x. 331.
-DEL TAMUXE, J.M. Desde el Bajo Mi√Īo. ‚ÄúColaboraci√≥n con el Equipo Operaci√≥n Rescate‚ÄĚ (Colexio PP Somascos). El Pueblo Gallego, 4 de xaneiro, 1972.
-DEL TAMUJE, J.M. La V√≠a romana ‚ÄúPer loca mar√≠tima‚ÄĚ por el Bajo Mi√Īo y Costa Atl√°ntica (1975), p√°x. 16. L√°mina X.
-Entrada na Gran Enciclopedia Gallega. O Rosal (X.M.T.)
-MART√ćNEZ TAMUXE, Xo√°n. Ara votiva ao deus Mercurio e os sepulcros visig√≥ticos en Marz√°n (O Rosal). Traballo in√©dito.

Deja un comentario

Tu dirección de correo electrónico no será publicada.